Osmanlıda Gelinlik
Osmanlı Gelinlikleri. Osmanlı gelene?i gere?i simli, pullu, i?li giysiler ayıp sayıld???ndan genç kızlar, genellikle sade elbiseler giyerdi…
Giyim, insanların tabiat ?artlarından korunmak amacıyla örtünme ihtiyacından do?mu?tur. Ba?lang?çta basit bir şekil sergileyen örtünme, insanların gelenekleri ve ferdî zevklerinin sonucu geli?mi?tir.
Türk giyim ve ku?am?; uzun geçmi?i, yayıld??? geniş co?rafî alan?, kültür etkile?imi ve inanç sistemlerinin etkisi ile oluştu. Bu de?i?im içerisinde tüm dönemlerde kadının en önemli tören giysisi, hiç ku?kusuz gelinlik oldu. Gelinlik için seçilen model, renk, kumaş de?i?se de amaç hep aynı kald?.
Osmanlı gelene?i gere?i, simli, pullu, i?li giysiler, ayıp sayıld???ndan genç kızlar, genellikle sade elbiseler giyerdi. Kadınların süslü giyinebilmelerinin yolu; evlilikle ba?lad???ndan, ilk gösterişli elbise olan gelinlik, her zaman önemli bir giysi oldu ve gelinin diğer kadınlardan farklıl???nı belirtmesi açısından da önemsendi. Gelini diğer kadınlardan farklı kılan, gelinliğin yanı sıra gelinliği tamamlayıcı gelin başı, duvağı ve aksesuarlarıyd?.
Dönem modasını yansıtan pahalı kumaşlardan yapılan gelinlikler, gösterişli ve süslüydü. Saray, hanedanlık rengi olarak kırmızı rengi benimserken, halk kırmızının yanı sıra mor, mavi, pembe gibi canlı renkleri tercih ediyordu. Gelinin yüzünü örten duvak, kırmızı idi. 1870’lerden sonra Batı etkisiyle daha açık renkte gelinlikler giyilmeye ba?land?. Beyaz kumaştan gelinliği, ilk kez 1898′de Kemalettin Pa?a ile evlenen II. Abdülhamit’in kızı Naime Sultan giydi. Sarayda ba?layan ve zamanla yaygınla?an beyaz gelinlik, 20. yüzyılda vazgeçilmez oldu.
Osmanlıda işleme Osmanlı devrine ait kadın giyimi ve gelinliği, yaşanılan hayat tarzına paralel saray, şehir ve kırsal kesim gibi grupların kendilerine özgü kuralları, gelenek ve göreneklerine göre kullanılan değişik boya, dokuma, işleme ve modellerle zenginle?ti. Osmanlılarda dü?ünün kaç gün süreceği, evlenenlerin sosyal statülerine göre de?i?im göstermekteydi. Düğünün her gününde farklı bir kıyafet giyilirdi. Kına gecesinde ve gerdek günü için farklı kıyafetler, gerdek ertesinde ise, ‘paçalık’ tabir edilen bir kıyafet giyilirdi.
Kadınların ba?lıca giyim e?yaları; ?alvar, hırka, gömlek, entari ve kaftanlard?. ?alvarla giyilen entariler, Türk kadın giyiminin en eski örneklerini te?kil eder. Pe?li entari, belden a?a?? doğru etek kısımları genişletilerek biçimlenir. 18. yüzyıl ba?larından itibaren bu entarilerin yaka açıkl???, kol kesimi, etek boyu, elbisenin bedene oturması gibi model değişiklikleri, 19. yüzyıl ortalarına kadar etkili oldu.
Osmanlı yatak odasında gelin19. yüzyılın ba?larında üç etek ve dört etek denilen modeller, gözde oldu. Üç etekler; yanları yırtmaçl?, önü açık, belden birkaç adet dü?meli, boyu yere kadar olan entarilerdir. Üç etek, 1875′lere kadar etkiliydi ve kırsal kesimlerde 20. yüzyıla kadar kullanıld?. 1867′de Sultan Abdülaziz’in Avrupa seyahati dönü?ünden sonra üç etek ve ?alvarlara gençlerin ra?beti azald?, iki etek entari modası görülmeye ve Batı modasının etkisi hissedilmeye ba?land?.
Entarilerin dört pe?li, dolama, topuk döven, kumru yaka, hâkim yaka, çantal?, kutu içi gibi değişik adlarla anılanları vard?.
Bir Osmanlı modeliBu entarilerden sadeleri günlük, a??r işlemelileri dü?ün, tören kıyafetleri ve gelinlik olarak kullanılırd?. Bu entariler; umumiyetle kadifeden yapılm??, baştan geçmeli, beden kısmı vücuda göre olan uzun giysilerdir.
Yakası yuvarlak ve önü bele kadar açıktır. Yakanın aç???ndan, içe giyilen helâli gömlek görünür. Bu entari ile ba?a krep veya yemeni örtülür, bele gümü? kemer takılır.
19. yüzyılın ba?larında çoğunlukla mor ve bordo kadifeden yapılan, üzerine dival i?i tekniğinde sırma ile çeşitli bitki motifleri i?lenen ve “bindall?” ad? verilen elbiseler, gelinlik ve tören kıyafeti olarak tercih edildi. Kırsal kesimde, aynı tarz işleme ve kumaşlar kullanılarak ?alvar, ceket olarak giyilirdi.
Bir Osmanlı modeliII. Abdülhamit döneminden itibaren büyük şehirlerde bindallı elbiseler yerini, Batı etkisindeki uzun etek ve ceketten oluşan takımlara bırakt?. Etek-ceketler; atlas, tafta ve münakkaş gibi ipekli kumaşlardan yapılırd?. Atlas kumaşa bindallı tarzında yapılan ve oldukça uzun kuyruklu olan etek ve korsajlı ceketler, ilk örnekleri oluşturmu?lardır. Bu gelinlikler, daha sonraları yerlerini, tafta ve sim dokumalı ipekli kumaşlardan yapılan uzun, klo? etekli, korsajl?, balenli, vücudu saran, üstlü, pelerinli kıyafetlere bırakt?. Bu giysilerle krep oyalı ba? örtüleri, renk ve işlemeye uygun olarak, diz hizasında ve bele oturan içi kürklü kadife mantolar olarak kışın giyilirdi. Giysinin aynı rengi ve işlemesine uygun olarak kumaş ya da deri ayakkabı ve çantalar kullanılırd?. Giysilerdeki batılıla?ma, ayakkabı modellerine de yansırd?.
Osmanlı dönemindeki genç kızların hayallerini süsleyen gelinlikler, bugünün genç kızlarının da dü?lerini zengin kılacak nitelikte.
Yorum Yazın