Bebeklerde demir eksikliği
Do?umdan 2 ya??n sonuna kadar devam eden dönem çocuklarda büyüme geli?menin en hızlı olduğu, ya?ama sağlıklı ba?lang?ç için en kritik dönemdir. Kadıköy ?ifa Suadiye Poliklini?i Çocuk Sa?l??? ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Günay Ermergen, çocuklarda demir eksikliğinin yaratabileceği sorunları ve tedavi şekillerini derledi.
Bebeklerin sağlıklı geli?imi genetik özellikleri yanında beslenme, temiz çevre, sosyal etkile?imler gibi d?? etmenlere de ba?lıdır. Fizik ve nöromotor geli?imin sağlanması ve enfeksiyonlara karşı vücudun direnci üzerinde beslenmenin önemli etkileri vardır. Yanlış beslenme sonucunda kansızlık, ra?itizm, kabızlık, obezite, hiperkolesterolomi, damar sertli?i, kanser ve şeker hastalığı, di? hastalıkları ba?ta olmak üzere pek çok sağlık sorunu ile karşı kar??ya kalınır.
De?i?en yaşam ko?ulları, farklı sosyoekonomik ve kültürel yap? beslenme al??kanl???nda ve ortalama beslenme biçiminde değişikliklere sebep olmu?tur. Sosyal ve ekonomik geli?imin önemli göstergelerinden birisi çocukların beslenme durumudur. Bebeklik ve çocukluk dönemi yapılan beslenme hataları, öncelikle çocu?un fiziksel ya da zihinsel geli?imini etkileyebileceği gibi, uzun süreli sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına da yol açabilir.
Özellikle geli?mekte olan ülkelerde, düşük gelir düzeylerine sahip bireylerde Fe, ?yot, Vitamin A, Çinko, Vitamin D eksikliği görülme olasıl??? çok yüksektir. Demir, Çinko ve Vitamin A eksikliklerinin tüm dünyada çocuk ölümlerinin 2 / 3’ ünün altta yatan nedeni olduğu bildiriliyor.
Günlük Demir Alımına Özen Gösterin
Demir eksikliği anemisi ülkemizde 0 – 6 ya? grubunun yaklaşık yar?sında, okul ça?? çocuklarının ise % 30’unda görülüyor. Demir eksikliği organ ve hücrelerde ya da moleküler düzeyde görülebilir. Demir oksijen ta??nmas?, depolanmas?, hücre büyümesi, ço?almasında yaşam için vazgeçilmez bir elementtir. Toplam vücut demiri 3 – 4 gramdır. Hemen tamamı alyuvarlarda hemoglobin içinde bulunur, karaci?er en önemli demir deposudur. Diyetteki demirin %10’u emilir. Bu nedenle günlük diyette 8 – 10 gr demir alınması gerekir.
Yenido?an ve 3 aylık süt çocu?u dönemi en hızlı kitlesel büyüme dönemi olmasından dolay?, demir gereksiniminin en çok olduğu ça?dır. Yenido?an bebek yalnızca 250 mg demirle dünyaya gelir. Bu miktar onun ancak ilk 6 ay gereksinimlerini kar??layabilir ve bundan sonra d??ar?dan demir alınmazsa demir eksikliği anemisi ba?lar. Özellikle bitkisel kaynaklı besinlerin demir içerikleri 6 – 24 aylık dönemde bebe?in gereksinimlerini kar??layamaz. Hayvansal kökenli besinlerde, bitkisel besinlerdekine göre daha çok demir bulunur ve daha yüksek oranda emilir. Bazı bebeklerde hayvansal besinlerin diyete eklenmesi yeterli olmakla birlikte, pahalı olması nedeniyle geli?mekte olan ülkeler için pratik bir çözüm değildir. Bu nedenle bebeklere 6 aydan itibaren demir takviyesine ba?lanması gerekir.
Prematüreler, düşük do?um a??rlıklı bebekler, anne sütü ile beslenemeyenler, 6 aydan uzun süre tek ba??na anne sütü alanlar, bir ya??ndan önce inek sütü ile beslenenler, demir içeri?i düşük yiyeceklerle beslenenler, sık enfeksiyon geçiren bebekler demir eksikliği anemisi için risk oluştururlar. 4 – 6 ay sürecinden ba?layarak demir deste?i gerekir. Bir ya? altı demir deste?i verilmesinin geli?imsel ve davran??sal yararları gösterilmi?tir. Tek ba??na anne sütü, ya?amın ilk altı ayından sonra tüm besin ö?esi gereksinimlerini kar??layamaz. Kırmızı et ya da yumurta her gün ya da olabildi?ince sık diyette olmalıdır.
Dünya Sağlık Örgütü demir eksikliğinin önlenmesi için 2 ya? altında 12,5 mg /gün demir alımını öneriyor. Demir diyette Fe+2 (hem demiri) ve Fe+3 (hem olmayan) olarak bulunur. Fe+2′nin emilimi daha fazladır.
Emilimi en yüksek olan Fe+2 kayna?? karaci?er, koyun ve s???r etidir. Tavuk ve balıkta bu oran azdır. Baklagillerdeki demir içeri?i tahıllardan fazladır. Bitkisel besinlerde hem olmayan Fe vardır. Süt ve yumurtanın içinde Fe+3 vardır ve ancak % 4 – 15′i emilir. Anne sütü demir içeri?i dü?üktür ancak bu demirin emilimi %50’dir. Hem olmayan Fe kayna?? ?spanak, pekmez, semizotu, kuru üzüm, börülce, havuç, patates, kuru baklagiller, yumurta yüksek demir içerikli yiyeceklerdir. Kepekli un, kepekli ekmek pi?irmeyle hem demirinde değişiklik olmazken, hem olmayan demir %70 – 80 kaybolur. Çay, kahve, kakao, yo?urt, süt, peynir, yüksek posalı yiyecekler demir emilimini azaltırlar.
?lk ?ki Ya? Önemli
Bebe?in hızla büyüdü?ü bu dönemde demir eksikliği olursa ba????klık sisteminin normal olarak çal??amaması ve buna ba?lı enfeksiyon hastalıklarına yatkınlık, sindirim sisteminde aksamalar, deri ve mukozalarda bozulmalar görülür. Bunlara ek olarak tartı al??? boy uzaması olumsuz etkilenir ve büyüme gerili?i meydana gelir. Daha da önemlisi; beynin do?umdan sonraki ilk iki ya?ta geli?imi çok hızlıdır. Beynin geli?imi için yeterli demir alınması zorunludur. Yeterli alınmad???nda ise zihinsel, motor ve davran??sal yetersizlikler meydana gelir. Beyinle ilgili fonksiyon bozuklukları iki grupta toplanır. Birinci grupta davran?? kusurlar ?(a??r? a?lama, uykusuzluk, huzursuzluk, uyumsuzluk, i?tahsızlık, anneye a??r? dü?künlük) yer alıyor. Bunlar geçici bulgulardır ve demir tedavisi ile düzelir. Ancak ikinci grupta yer alan bili?sel fonksiyonların olumsuz etkilenmesinden do?an bulgular ise kalıcı olabilir.
Klinik olarak bu çocuklarda i?tahsızlık, halsizlik, solukluluk, algıda güçlük, dikkat bozuklu?u, dil geli?im sorunları karşımıza çıkar. Ayrıca demir eksikliği olan çocuk garip ?eylere karşı bir i?tah duyar (toprak yeme, kum yeme, buz yeme gibi).
Yorum Yazın